Ho fumanoe sebopeho se secha sa jiometri se thusang ho paka likarolo tse tharo tsa lisele tsa epithelial ha ho etsoa lisele le litho tse kobehileng.
Sebōpuoa se seng le se seng se phelang se qala e le ntho e le 'ngoe seleng ea, tseo joale li ikarolang ho ba lisele tse eketsehileng, tse tsoelang pele ho arohana le ho arohana ho fihlela libilione tsa lisele tse di bopeha ho bopa ntho e phelang kaofela. Ke e 'ngoe ea likarolo tse makatsang tsa biology kamoo ho qala ka liseleng, pele lisele le litho tsa 'mele li thehoa. Ha e le hantle, sebōpeho se bonolo sa lesea le sa tsoa emoloa le entsoeng ka lisele tse seng kae feela se fetoha ntho e phelang e nang le litho tse rarahaneng. Ka mohlala, lisele tse limilione tsa epithelial lia phutheha hammoho ho etsa tšilafalo botho letlalo, setho sa rona se seholo le mokoallo o matla ka ho fetisisa. Haeba ea rona letlalo e ne e le sebaka se bataletseng ka ho feletseng, libopeho tse tsebahalang tsa thutatekanyo li ne li ka phutheloa hammoho ho haha letlalo. Empa kaha 'mele ea rona ha e bataletse lisele tsena tsa epithelial li tlameha ho kobeha le ho inama. Lisele tsa epithelial ha li thehe feela karolo e ka ntle ea letlalo la rona, empa li boetse li theha lera mali lijana mmoho le ditho tsa diphoofolo tsohle. Ha lesea le emolisitsoeng le ntse le hōla, lisele (e entsoeng ka lisele) e kobeha le ho etsa libopeho tse rarahaneng tsa mahlakore a mararo tse fetohang litho tse kang pelo kapa sebete joalo-joalo. The qalang e thibela lisele tsa epithelial 'tsamaea' le 'ho kopana' hammoho ho itlhophisa le ho paka ka thata ho fa setho sa eona sa ho qetela tse tharo- sebopeho sa dimensional kaha boholo ba ditho ke dibopeho tse kobehileng. Ka lebaka la tlhokahalo ena ea ho kobeha, ho utloisisoa hore lisele tsa epithelial tse tsamaisanang le litho li tlameha ho nka libopeho tsa columnar kapa botlolo hore li khone ho pota-pota litho ha lesea le ntse le hōla. Lisele tsa Epithelial le tsona li fana ka mesebetsi e meng joalo ka ho theha tšitiso khahlano le tšoaetso le ho monya limatlafatsi.
Ho fumanoe sebopeho se secha!
Bafuputsi ba Univesithing ea Seville, Spain le Lehigh University, USA ba ile ba qetella thutong ea bona e hatisitsoeng ho Nature Communications hore lisele tsa epithelial li nka sebōpeho se tšoanang le 'li-prism tse sothehileng'. Sebopeho sena se secha se tiileng sa jiometri se bitsitsoe 'scutoid'. Sebopeho sena se nolofalletsa lisele tsa epithelial ho finyella morero oa tsona oa ho fana ka sekoahelo sa likarolo tse tharo ho litho. Scutoid ke sebopeho se kang prism, se nang le mahlakore a tšeletseng ka lehlakoreng le leng le a mahlano ka ho le leng hammoho le sefahleho sa kgutlotharo ho e 'ngoe ea mathōko a malelele a prism. Sebopeho sena se ikhethileng sa scutoid se etsa hore ho khonehe ho li bokella hammoho le mahlakore a mahlano a mahlakoreng a mahlano le mahlakore a tšeletseng a lumellang ho theha libaka tse kobehileng. Lebitso lena ha le yo ho jeometry mme le khethiloe ke bafuputsi ka mor'a ho hlahlojoa ka hloko le ka lebaka la ho tšoana ha scutoid le sebōpeho sa scutellum ea beetle e leng qetellong ea mokokotlo oa sefuba sa kokoanyana.
Sebopeho sa scutoid se ngata
Bafuputsi ba ile ba sebelisa mokhoa oa computational modelling ba sebelisa setšoantšo sa Voronoi. Sena ke sesebelisoa se sebelisoang haholo ho utloisisa libopeho tsa geometri ho pholletsa le mafapha a fapaneng. Liteko tsa mohlala li bonts'itse hore ha ho kobeha ha lisele ho ntse ho eketseha, lisele tse etsang lisele tsena li sebelisa libopeho tse rarahaneng ho feta litšiea le libotlolo feela joalokaha ho ne ho lumeloa pejana. Lisele tsa epithelial li nka sebopeho seo pele se neng se sa hlalosoa 'me sebopeho sena se thusa lisele ho li etsa hore li be le matla ha li ntse li eketsa ho paka ka mokhoa o tsitsitseng. Bafuputsi ba ile ba sheba haufi-ufi ho paka ka mahlakoreng a mararo a lisele tse fapaneng liphoofolong tse fapaneng ho sekaseka maikutlo a bona. Lintlha tsa liteko li bonts'itse hore lisele tsa epithelial li sebelisa se tšoanang haholo 3D motifs joalo ka ha ho boletsoe esale pele ka computational modelling. Kahoo, sena sebopeho se secha scutoid e thusa ho kobeha le ho kobeha 'me e lumella tsela e nepahetseng ka ho fetisisa ea hore lisele li lule li tletse. Hang ha ba fumana hore sebopeho se secha se teng, bafuputsi ba ile ba hlahloba linthong tse ling bakeng sa boteng ba sebopeho se kang sa scutoid mme ba fumana hore sebopeho sena se teng ka bongata. Libōpeho tsena tse kang scutoid li boetse li fumanoa liseleng tsa epithelial tsa tlhapi ea liqoaha le litšoelesa tsa mathe tsa lintsintsi tsa litholoana haholo-holo libakeng tseo ho tsona ho hlokahalang hore ho kobehe haholo ho e-na le ho ba le ponahalo e bataletseng.
Ena ke tšibollo e thahasellisang haholo le e ikhethang e ka ntlafatsang kutloisiso ea rona le ho re thusa ho laola mokhatlo o hlophisitsoeng oa likarolo tse tharo (morphogenesis). E ka fana ka leseli le eketsehileng mabapi le se etsahalang ha setho sa 'mele se sa thekehe ka nepo se lebisang mafung. E ka ba thuso e kholo lefapheng la litho tsa maiketsetso tse ntseng li hola le boenjineri ba 'mele kaha ho aha li-scaffold tse nang le sebopeho se nepahetseng sa ho paka li ka lebisa liphellong tse betere. Ho sibolloa ha sebopeho sena se secha ho na le ts'ebeliso e ka bang teng mafapheng a fapaneng a mahlale.
***
Mohloli (s)
Gómez-Gálvez P et al. 2018. Li-scutoids ke tharollo ea geometrical ea ho paka ka mahlakoreng a mararo a epithelia. Nature Communications. 9(1).
https://doi.org/10.1038/s41467-018-05376-1
***
