Lilemong tse limilione tse 500 tse fetileng, ho bile le bonyane likarolo tse hlano tsa ho fela ka bongata ea mefuta ea bophelo Lefatšeng ha mefuta e fetang kotara ea tse tharo ea mefuta e teng e felisitsoe. Pheliso ea ho qetela ea bophelo bo boholo joalo e etsahetse ka lebaka la tšusumetso ea asteroid lilemong tse limilione tse 65 tse fetileng nakong ea Cretaceous. Maemo a hlahisitsoeng a ile a etsa hore ho felisoe li-dinosaur sefahlehong sa lefatše.
Lintho tsa Near-Earth (NEOs) tse kang asteroids le comets, ke hore, lintho tse fetang haufi le Lefatše. orbit li ka bang kotsi. Tšireletso ea polanete e mabapi le ho lemoha le ho fokotsa litšokelo tsa tšusumetso ho tsoa ho li-NEO. Ho khelosa asteroid hole le Lefatše ke mokhoa o mong oa ho etsa sena.
Teko ea Double Asteroid Redirection Test (DART) e bile thomo ea pele ea ho fetola motsamao oa asteroid ho sepakapakeng moo ka tšusumetso ea kinetic. E ne e le pontšo ea theknoloji ea kinetic impactor e leng, e amang asteroid ho fetola lebelo le tsela ea eona.
Sepheo sa DART e ne e le "binary asteroid system" e nang le asteroid e kholoanyane Didymos le asteroid e nyane, Dimorphos. litselana asteroid e kholoanyane. E ne e le mokhethoa ea loketseng bakeng sa pele tshireletso ya polanete teko, leha e se tseleng ea ho thulana le Lefatše 'me ha e hlahise tšokelo ea 'nete.
Sefofane sa sepaka-paka sa DART se ile sa ama asteroid Dimorphos ka la 26 Loetse 2022. E bontšitse hore sepakapaka sa kinetic se ka khelosa asteroid e kotsi tseleng ea ho thulana le Lefatše.
Boithuto bo phatlalalitsoeng ka la 19 Hlakubele 2024 bo tlaleha hore tšusumetso e fetotse ka bobeli orbit le sebopeho sa Dimorphos. The orbit ha e sa le chitja, 'me nako ea orbital ke metsotso e 33 le metsotsoana e 15 e khutšoanyane. Sebopeho se fetohile ho tloha ho "oblate spheroid" e batlang e lekana ho ea ho "triaxial ellipsoid" joalo ka lehapu le oblong.
Sehlopha sa bafuputsi se sebelisitse mehloli e meraro ea data mefuteng ea bona ea likhomphutha ho fumana litlamorao tsa phello ho asteroid.
- Litšoantšo tse nkuoeng ke sefofa-sebakeng sa DART: Litšoantšo tse nkiloeng ke sefofane ha se ntse se atamela asteroid ebe se li khutlisetsa Lefatšeng ka tsela. NASA's Deep Space Network (DSN). Litšoantšo tsena li fane ka litekanyo tse haufi-ufi tsa lekhalo pakeng tsa Didymos le Dimorphos ha li ntse li lekanya boholo ba li-asteroid ka bobeli pele ho ts'usumetso.
- Maikutlo a Radar: Goldstone Solar System Radar ea DSN e ile ea qhoma seea-le- maqhubu a tloha ho li-asteroid ka bobeli ho lekanya hantle boemo le lebelo la Dimorphos mabapi le Didymos ka mor'a tšusumetso.
- Mohloli oa boraro oa boitsebiso o ile oa fanoa ke libonela-hōle tse lefatšeng ho pota lefatše tse lekanyang “mokotla o khanyang” oa li-asteroid kapa kamoo khanya ea letsatsi e neng e hlaha holim’a liasteroid tsena e ileng ea fetoha ha nako e ntse e ea. Ka ho bapisa likhahla tse khanyang pele le ka mor'a tšusumetso, bafuputsi ba ka ithuta kamoo DART e fetotseng motsamao oa Dimorphos.
Ha Dimorphos e ntse e potoloha, nako le nako e feta ka pele le ka morao ho Didymos. Liketsahalong tsena tseo ho thoeng ke tsa "kopano," asteroid e le 'ngoe e ka etsa moriti ho e' ngoe, kapa ea thibela pono ea rona ho tloha Lefatšeng. Ho sa tsotellehe hore na boemo ke bofe, ho fifala ha nakoana - ho qoelisoa ka har'a lekhalo le khanyang - ho tla tlalehoa ke libonela-hōle.
Sehlopha sa bafuputsi se sebelisitse nako ea letoto lena le nepahetseng la li-curve dips ho fumana sebopeho sa potoloho le ho fumana sebopeho sa asteroid. Sehlopha se fumane hore potoloho ea Dimorphos e se e le molelele hanyane, kapa e bohareng.
Bafuputsi ba ile ba boela ba bala hore na nako ea orbital ea Dimorphos e bile teng joang. Hang ka mor'a tšusumetso, DART e ile ea fokotsa sebaka se tloaelehileng pakeng tsa li-asteroid tse peli, ea khutsufatsa nako ea ho potoloha ha Dimorphos ka metsotso e 32 le metsotsoana e 42, ho ea ho lihora tse 11, metsotso e 22 le metsotsoana e 37. Libekeng tse latelang, nako ea ho potoloha ha asteroid e ile ea tsoela pele ho khutsufala ha Dimorphos e lahleheloa ke mafika a mangata sepakapakeng moo, qetellong ea ho rarolla lihora tsa 11, metsotso ea 22, le metsotsoana ea 3 ka orbit - metsotso ea 33 le metsotsoana ea 15 nako e fokolang ho feta pele ho ts'oaetso.
Dimorphos hona joale e na le sebaka se lekaneng sa orbital ho tloha Didymos se ka bang maoto a 3,780 (1,152 metres) - hoo e ka bang maoto a 120 (37 metres) haufi le ho feta pele.
Morero o tlang oa Hera (o tla thakholoa ka 2024) oa ESA o tla etela tsamaiso ea binary asteroid ho etsa lipatlisiso tse qaqileng le ho netefatsa hore na DART e ile ea fetola Dimorphos joang bocha.
***
References:
- NASA. Litaba - Thuto ea NASA: Orbit ea Asteroid, Sebopeho se Fetohile Ka mor'a Tšusumetso ea DART. E ngotsoe 19 March 2024. E fumaneha ho https://www.jpl.nasa.gov/news/nasa-study-asteroids-orbit-shape-changed-after-dart-impact
- Naidu SP, et al a 2024. Sebopeho sa Orbital le Physical of Asteroid Dimorphos Ho Latela Tšusumetso ea DART. The Planetary Science Journal, Volume 5, Number 3. E phatlalalitsoe 19 March 2024. DOI: https://doi.org/10.3847/PSJ/ad26e7
***
